THEMA     PROGRAMMA     SPREKERS     OVER WILLEM LODEWIJK    


Willem Lodewijk, stadhouder van Noord-Nederland


Willem Lodewijk (1560 - 1620) was de eerste stadhouder van zowel Friesland, Groningen en Drenthe. In Friesland staat hij bekend als Us Heit, maar zijn beeltenis en naam zijn in alle noordelijke provincies terug te vinden. Willem Lodewijk was graaf van Nassau-Dillenburg, kapitein-generaal van het Friese leger en samen met prins Maurits van Oranje opperbevelhebber van het leger tijdens de Tachtigjarige Oorlog met Spanje. In de biografie van Ubbo Emmius wordt Willem Lodewijk gepresenteerd als redder van de noordelijke provincies tegen de Spaanse onderdrukkers.

Emmius' biografie is niet veel geraadpleegd door historici van later tijd, waardoor in de historiografie weinig aandacht is besteed aan Willem Lodewijk. Ten onrechte. Hij gaf in de noordelijke provincies leiding aan de Opstand, organiseerde de kerkhervorming en het onderwijs en was als stadhouder de hoogste bestuurlijke gezagsdrager. Ook op de legerhervorming in de Nederlanden heeft hij veel invloed uitgeoefend. De verbindende rol die hij in Noord-Nederland heeft gespeeld, maakt dat wij ervoor hebben gekozen om onze conferentie om te dopen tot Willem Lodewijk Conferentie.

Levensloop
Willem Lodewijk  (Dillenburg, 13 maart 1560 - Leeuwarden, 31 mei 1620) was de oudste zoon van Jan VI van Nassau-Dillenburg (Jan de Oude) en diens eerste vrouw Elisabeth van Leuchtenberg. Willem Lodewijk huwde (waarschijnlijk op 22 november 1587) met zijn nicht Anna van Nassau (dochter van Willem van Oranje en zijn tweede echtgenote Anna van Saksen). Het huwelijk was tegen de zin van zijn vader vanwege de schulden van Willem van Oranje. Een ander beletsel was het gegeven dat zij neef en nicht waren. Gereformeerde theologen gaven hierover een instemmend advies en het stel kon trouwen. Anna kreeg uit het sterfhuis van Willem van Oranje een jaarrente van 2.000 gulden mee. Anna werd echter al snel ziek en zij overleed tijdens haar eerste zwangerschap in juni 1588. Willem Lodewijk kwam het verlies van zijn vrouw niet te boven en is nooit hertrouwd.

‘Groninger schansenkrijg’
Willem Lodewijk speelde in de jaren voor het Twaalfjarig Bestand in de Tachtigjarige Oorlog een belangrijke rol in de oorlog, samen met zijn neef en zwager Maurits van Nassau. Hij voerde belangrijke hervormingen in het leger door. Aan de ene kant zorgde hij ervoor dat de soldaten op regelmatige tijden hun soldij kregen, aan de andere kant verlangde hij als tegenprestatie uiterste discipline. Hij was een sterk voorstander van een aanvalsoorlog: in plaats van de opstandige gebieden te beschermen tegen Spaanse aanvallen, moesten de opstandelingen actief door Spanje bezette gebieden aanvallen. Hierbij gebruikte hij samen met Maurits de oorlogstechnieken die eeuwen eerder al door de Romeinen werden gebruikt. Willem Lodewijk, briljant strateeg als hij was, bestudeerde namelijk de beschrijvingen uit de Romeinse Tactica.

Graaf Willem Lodewijk staat vooral bekend om zijn tactiek die ook wel de ‘Groninger Schansenkrijg’ genoemd wordt. Groningen was door het overlopen van de graaf van Rennenberg in Spaanse handen gekomen en het gewest Friesland zou het volgend doelwit kunnen zijn. Na enkele (mislukte) pogingen in 1583 en 1587 (de list van Enumatil) waarbij hij Groningen rechtstreeks op de Spanjaarden o.l.v. kolonel Francisco Verdugo wilde veroveren, begon hij in 1589 zijn plan om de wegen naar de Stad stukje bij beetje af te sluiten, zodat de bevoorrading naar Groningen stopgezet werd.

Uiteindelijk werd in 1594 het doel van de krijg in het Noorden bereikt. Op 23 juli werd de stad Groningen, na een beleg van toch nog enkele weken, op de Spanjaarden veroverd en werd het Tractaat van Reductie getekend. De stad Groningen maakte vanaf toen weer onderdeel uit van de Unie van Utrecht (1579) en Willem Lodewijk werd ook stadhouder van het nieuwste gewest: Stad en Lande.

Leeuwarden als laatste rustplaats
Net teruggekeerd uit Holland, waar hij voor de zoveelste keer de belangen van Friesland had behartigd, werd Willem Lodewijk in mei 1620 getroffen door een beroerte waaraan hij op 31 mei 1620 overleed. Na zes weken werd op 13 juli 1620 zijn gebalsemde lichaam met een grandeur die hij tijdens zijn leven niet had meegemaakt, ten grave gedragen. In de lange lijkstatie liepen edellieden, familieleden, grietmannen, de Leeuwarder predikanten, professoren en vele andere hoogwaardigheidsbekleders mee. De lijkstoet eindigde in de Grote of Jacobijnerkerk in Leeuwarden waar hij werd bijgezet in de Grafkelder van de Friesche Nassau's waar in 1588 zijn vrouw Anna haar laatste rustplaats had gekregen.

Uitnodiging

Leden en relaties van VNO-NCW Noord ontvangen t.z.t. per post een uitnodiging voor de conferentie. U kunt zich aanmelden door bijgevoegde antwoordkaart ingevuld te retourneren. Heeft u vragen over de Willem Lodewijk Conferentie 2017? Neem dan contact op met ons secretariaat via info@vnoncw-mkbnoord.nl.

Locatie

Routeplanner